13.09.2018 tarihinde, 85 no’lu Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ‘’Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’’a birtakım eklemeler yapılmış; ve Türkiye’de yerleşik kişiler arasında kurulmuş yahut kurulacak olan, 85 Numaralı Karar’da sayılan türdeki sözleşmelerde döviz cinsinden yahut döviz endeksli bedel ya da diğer sözleşmeden doğan mali yükümlülüklerin belirlenmesi yasağı (kısaca ‘’Döviz Yasağı’’) düzenlenmiştir.Aynı zamanda, ilgili Karar’da Hazine ve Maliye Bakanlığı’na işbu yasağın kapsamını belirleme ve istisnalar düzenleme yetkisi tanınmıştır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı söz konusu yetkisini kullanmış ve hazırladığı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ(‘’Tebliğ’’), 06.10.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Tebliğ ile; Döviz Yasağı’nın düzenlendiği Karar’da sayılan sözleşmelerin; alt türleri, sözleşmeden doğan yükümlülüklerin ifa yerleri ve sözleşmelerin Taraflarını baz alarak döviz cinsinden yahut döviz endeksli bedel belirlenmesine ilişkin söz konusu kısıtlamaya bir takım istisnalar getirmiştir.

Bu metinde söz konusu Tebliğ ‘’İş Sözleşmeleri’’ bakımından incelenecektir.

Söz konusu Tebliğ ile,

  1. Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu ve yüklenicilerin üçüncü taraflarla akdedeceği iş sözleşmeleri ile
  2. Türkiye’de yerleşik;
  • yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan ticari havayolu işletmeleri;
  • hava taşıma araçlarına, motorlarına ve bunların aksam ve parçalarına yönelik teknik bakım hizmeti veren şirketler;
  • sivil havacılık mevzuatı kapsamında havalimanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşlar ile söz konusu kuruluşların kurdukları işletme ve şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıkların Türkiye’de yerleşik kişilerle kuracağı iş sözleşmeleri’nin

yasak kapsamında olduğu belirtilmiştir.

Ancak;

  1. Türkiye’de yerleşik kişiler tarafından yurt dışında ifa edilecek iş sözleşmeleri
  2. Çalışanın Türk vatandaşı olmadığı sözleşmeler
  3. Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan;
  • şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu,
  • doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile
  • serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu iş sözleşmeleri

istisna kapsamında tutulmuştur.

Öte yandan, aynı Tebliğ ile, söz konusu Döviz Yasağı’nın kapsam ve sınırlarını yerleşim yeri, bedel cinsi, sözleşme tarihi bakımdan belirleyen bazı hükümler; ve yeniden bedelin hesaplanmasına ilişkin olarak dikkate alınacak kur ve artırım oranlarına ilişkin düzenlemeler de yer almaktadır.

  • Türkiye’de yerleşim şartına Tebliğ ile bir takım açıklamalar getirilmiştir. Bu açıklamalara göre;
    • Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışındaki kuruluşları ve uzantıları bakımından: Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışındaki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler söz konusu yasağın uygulaması kapsamında olup, Türkiye’de yerleşik olarak değerlendirilmektedir.
  • Bedel Cinsi Bakımından
    • Döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayan sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedeller de yasak kapsamındadır.
    • Uluslararası piyasalardafiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmelerde dövize endeksli sözleşme olarak değerlendirilir. İlgili sözleşmeler söz konusu Döviz Yasağı’na ilişkin diğer koşulları sağlıyorsa ve herhangi bir istisna kapsamında değerlendirilemiyorsa, yasak kapsamındadır.
  • Sözleşme Tarihi bakımından:
    • Tebliğ uyarınca istisna kapsamına alınan ancak Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten (13.09.2018) önce akdedilmiş bulunan sözleşmeler de anılan geçici madde hükmünden istisnadır.

Tebliğ içeriğinde, 13.09.2018 tarihinden önce döviz cinsinden belirlenen bedellerin TL cinsinden yeniden hesaplanmasına ilişkin düzenlemeler de yer almaktadır. Bu düzenlemelere göre; Taraflar Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenirken mutabakata varamazsa; akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2/1/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığının 2/1/2018 tarihinden itibaren bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenecektir.

Söz konusu tarihte Merkez Bankasınca belirlenen gösterge niteliğindeki efektif satış kurları aşağıdaki gibidir:

Döviz Kodu Birim Döviz Cinsi Efektif Satış
 USD/TRY 1 ABD DOLARI 3.7776
 AUD/TRY 1 AVUSTRALYA DOLARI 2.9800
 DKK/TRY 1 DANİMARKA KRONU 0.61301
 EUR/TRY 1 EURO 4.5525
 GBP/TRY 1 İNGİLİZ STERLİNİ 5.1252
 CHF/TRY 1 İSVİÇRE FRANGI 3.8941
 SEK/TRY 1 İSVEÇ KRONU 0.46561
 CAD/TRY 1 KANADA DOLARI 3.0251
 KWD/TRY 1 KUVEYT DİNARI 12.7730
 NOK/TRY 1 NORVEÇ KRONU 0.46608
 SAR/TRY 1 SUUDİ ARABİSTAN RİYALİ 1.0133
 JPY/TRY 100 JAPON YENİ 3.3771

Bu durumda Taraflar, TL cinsinden bedel belirlenmesi aşamasında ‘sözleşme serbestisi’ ilkesi gereği serbest bırakılmış; ancak bedelin belirlenemediği durumlara ilişkin olarak 02.01.2018 tarihindeki T.C. Merkez Bankası efektif satış kurunun esas alınması belirtilmiştir. Serbestçe ve uzlaşarak bedel tespitinde bulunamayan taraflar, mahkemeye başvurmadan doğrudan ilgili gösterge kuru hesaplamada kullanabilecektir.

Taraflar söz konusu kur üzerinde, sözleşmede bedellerin yeniden belirleneceği tarihte; o aya ilişkin, aylık TÜFE değişim oranına göre artırım yaparak fiyat belirlemesinde bulunacaklardır.

Ancak yeniden bedel hesaplamasına ilişkin bu hükümler, tahsil edilmiş yahut gecikmiş alacaklar için uygulanmayacaktır.